Deficyt nauczycieli matematyki, informatyki i przedmiotów zawodowych

Oprócz specjalności wskazanych w artykule „Deficyt nauczycieli matematyki, informatyki i przedmiotów zawodowych” szkoły poszukują także nauczycieli języków obcych, edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej oraz fizyki i chemii. Największe zapotrzebowanie występuje tam, gdzie rośnie liczba uczniów, a lokalny rynek pracy nie zapewnia wystarczającej kadry.

Deficyt nauczycieli matematyki, informatyki i przedmiotów zawodowych wynika głównie z niewystarczającej liczby absolwentów kierunków nauczycielskich, konkurencji ze strony sektora prywatnego oraz rosnących wymagań wobec kadry. Największe trudności rekrutacyjne dotyczą szkół ponadpodstawowych, techników, branżowych szkół I stopnia i placówek zlokalizowanych poza dużymi miastami.

Problem analizują dyrektorzy szkół, organy prowadzące, nauczyciele, doradcy zawodowi i osoby odpowiedzialne za politykę edukacyjną. Brak specjalistów ogranicza możliwość układania stabilnych planów lekcji, zwiększa liczbę godzin ponadwymiarowych i prowadzi do powierzania zajęć osobom bez pełnych kwalifikacji.

Szczególnie dotkliwe są wakaty w klasach przygotowujących uczniów do matury, egzaminu zawodowego oraz pracy w sektorach technologicznych.

Mechanizmy pogłębiające niedobór kadry

Na deficyt wpływają podobnie jak czynniki płacowei organizacyjne. Informatyk z doświadczeniem może uzyskać w przedsiębiorstwie wynagrodzenie wyższe niż pensja początkującego nauczyciela. Podobna dysproporcja dotyczy automatyków, elektroników, mechatroników, programistów i specjalistów cyberbezpieczeństwa. Szkoła konkuruje więc o osoby, których kompetencje są poszukiwane w wielu branżach.

Najczęściej wskazywane przyczyny niedoboru to:

• niskie wynagrodzenia w relacji do kwalifikacji technicznych,
• duża odpowiedzialność za wyniki uczniów i bezpieczeństwo pracowni,
• rozbudowana dokumentacja oraz obciążenia administracyjne,
• ograniczony dostęp do nowoczesnego sprzętu i oprogramowania,
• starzenie się kadry oraz odchodzenie obeznanych pedagogów,
• nierównomierne rozmieszczenie nauczycieli między regionami.

Skutkiem jest łączenie klas, zastępstwa doraźne i redukowanie zajęć rozwijających kompetencje cyfrowe. W przedmiotach zawodowych problem pogłębia szybka zmiana technologii: program nauczania może nie nadążać za automatyzacją, chmurą obliczeniową, sztuczną inteligencją czy nowymi standardami przemysłowymi. Ograniczenie deficytu wymaga podwyższenia atrakcyjności zawodu, elastycznych ścieżek uzyskiwania kwalifikacji oraz współpracy szkół z uczelniami i pracodawcami. Znaczenie mają także płatne staże branżowe, doposażenie pracowni, mentoring dla początkujących pedagogów i regionalne programy stypendialne. Bez takich działań luka kadrowa będzie wpływać na jakość kształcenia matematycznego, informatycznego i zawodowego.

Mechanizmy powstawania luki kadrowej

Deficyt nauczycieli matematyki, informatyki i przedmiotów zawodowych ma charakter strukturalny, a nie sezonowy. Szkołom brakuje przede wszystkim osób gotowych podjąć pełny etat, przejąć parę klas lub prowadzić zajęcia w technikum i branżowej szkole I stopnia.

Największa konkurencja o tych samych absolwentów pochodzi z sektora prywatnego, który oferuje wyższe wynagrodzenia i bardziej elastyczne warunki pracy.

Na niedobór wpływa także luka pokoleniowa.

Doświadczeni nauczyciele odchodzą na emeryturę, jednak liczba młodych osób rozpoczynających pracę w szkole nie równoważy tych odejść. W matematyce problem pogłębiają wymagające warunki pracy: duża liczba godzin przy tablicy, sprawdzanie prac i odpowiedzialność za wyniki egzaminów. W informatyce oraz kształceniu zawodowym dochodzi szybka dezaktualizacja wiedzy i możliwość uzyskania atrakcyjnego zatrudnienia w branży technologicznej.

Różnice między regionami

Najtrudniejsza sytuacja występuje poza dużymi ośrodkami akademickimi.

Szkoła rywalizuje tam z firmami, lecz także z sąsiednimi powiatami, oferującymi lepszy dojazd, dodatki lub większą liczbę godzin. wadliwy. Rosnąca liczba uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi zwiększa zapotrzebowanie szkół na specjalistyczne wsparcie, przede wszystkim w klasach ogólnodostępnych.

Zapotrzebowanie na pedagogów specjalnych i nauczycieli współorganizujących kształcenie

Pedagodzy specjalni i nauczyciele współorganizujący kształcenie są potrzebni przede wszystkim w szkołach realizujących edukację włączającą.

Ich obecność ułatwia dostosowanie wymagań, organizację pracy klasy oraz zapewnienie uczniom z niepełnosprawnościami systematycznego wsparcia. Deficyt tych pracowników ogranicza możliwość pełnej realizacji zaleceń poradni psychologiczno-pedagogicznych i zwiększa obciążenie nauczycieli przedmiotowych. Na popyt kadrowy wpływają między innymi:

• rosnąca liczba orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego,
• większa liczba uczniów ze spektrum autyzmu,
• rozwój klas integracyjnych i ogólnodostępnych,
• konieczność prowadzenia zajęć rewalidacyjnych,
• braki kadrowe w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych.

Zatrudnienie takich osób ma spore znaczenie na lekcjach matematyki, informatyki i przedmiotów zawodowych, gdzie uczniowie mogą potrzebować alternatywnych metod pracy, dodatkowych objaśnień oraz dobrze dostosowanych materiałów. Praca jako nauczyciel współorganizujący kształcenie wymaga przede wszystkim przygotowania z zakresu pedagogiki specjalnej oraz przygotowania pedagogicznego. Sama praktyka w szkole, kurs integracji sensorycznej czy szkolenie dotyczące autyzmu nie zastępują kwalifikacji określonych w przepisach oświatowych.

Jakie kwalifikacje nauczyciela współorganizującego kształcenie są wymagane?

Najpewniejszą ścieżką jest ukończenie studiów magisterskich na kierunku pedagogika specjalna, w specjalności odpowiadającej potrzebom uczniów, np. oligofrenopedagogice, surdopedagogice, tyflopedagogice albo edukacji i terapii osób ze spektrum autyzmu, wraz z przygotowaniem pedagogicznym. Kwalifikacje nauczyciela współorganizującego kształcenie mogą także wynikać z ukończenia innych studiów nauczycielskich oraz studiów podyplomowych z pedagogiki specjalnej, jeśli program i dokumentacja spełniają wymagania określone dla danego stanowiska.

W klasie integracyjnej lub oddziale ogólnodostępnym dyrektor analizuje także rodzaj niepełnosprawności ucznia, zalecenia poradni psychologiczno-pedagogicznej i zakres zadań nauczyciela. O zatrudnieniu decyduje formalna zgodność dyplomu, przygotowania pedagogicznego i specjalności z wymaganiami stanowiska. Przy dziecku z autyzmem, niepełnosprawnością sprzężoną lub niepełnosprawnością intelektualną spore znaczenie ma specjalność związana z jego potrzebami.

Wątpliwości rozstrzyga dyrektor na podstawie dokumentów potwierdzających kwalifikacje.