Top Module Empty
GŁÓWNA arrow Serwisy jednostek arrow Język polski arrow Warto wiedzieć arrow Ciekawostki dla żądnych wiedzy
Ciekawostki dla żądnych wiedzy PDF Drukuj E-mail
Napisa�: Agnieszka Kobiałka   
Wednesday, 17 January 2007

     Dla wyrażania wartości, jaką dla ludzi ma upływający czas, używa się powiedzenia: czas to pieniądz. Uważa się, że jego ojczyzną jest Anglia, bowiem jest ono tłumaczeniem angielskiego: time is money. Nic bardziej mylnego… Autorem oryginału jest uczeń Arystotelesa, Teofrast (372-287 p.n.e.), wszechstronny uczony, zasłużony szczególnie dla rozwoju botaniki. To właśnie on sformował refleksję, czas to kosztowny wydatek. W literaturze znany jest jako autor „Charakterów” –  zbioru 30 portretów, charakteryzujących z wielką wnikliwością typowe wady ludzkie. 

 

    Mówimy, że jakaś osoba lub rzecz nie umywa się do innej, jeśli jest od niej o wiele gorsza pod jakimś względem. W tym zwrocie frazeologicznym został utrwalony staropolski zabieg magiczny, tak opisywany przez etnografów: jeżeli do wody, odgrywającej w danym przypadku rolę pośrednika, włożona zostanie jakakolwiek rzecz, to osoba, która się wodą tą następnie umywa, co właśnie nazwane bywa umywaniem się czemuś, albo do czegoś, przejmuje tym sposobem wszelkie przymioty i właściwości rzeczy znajdującej się w wodzie. 

 

     Kupowanie kota w worku – to powiedzenie odnosi się do sytuacji, gdy kupujemy coś, czego jakości lub właściwości nie zostały wcześniej sprawdzone. Wywodzi się ono z XIII wieku, kiedy trudno było kupić kota, ponieważ posiadanie tego zwierzęcia było atrybutem bogactwa i dobrobytu, uważano także, że przynosi ono szczęście. Chętnych było wielu, toteż handlarze oszukiwali próżnych mieszczan sprzedając im deficytowy talizman w worku. Często zdarzało się, iż wydawszy sporo dukatów, naiwny klient wyciągał w domu z worka brzydkie i wyliniałe zwierzątko. 

 

    Powiedzenie przeciąć węzeł gordyjski, oznacza stanowcze i radykalne rozstrzygnięcie bardzo trudnej i skomplikowanej sprawy, która wydaje się nie do rozwiązania. Pochodzi jeszcze ze starożytności. Odnosi się do Aleksandra Macedońskiego, który mieczem rozciął bardzo kunsztowny i skomplikowany  węzeł zawiązany przez Gordiosa, króla Frygii. Zgodnie z tamtejszą przepowiednią, ten, kto rozsupła węzeł, otrzyma władzę nad Azją Mniejszą. 

 

   Zakazany owoc to inaczej rzecz kusząca, ponętna, pociągająca, nęcąca, ale niedozwolona, zabroniona przez prawo, obyczaje, moralność. Określenie to pochodzi z Biblii (Gen., 2,9,17) i nawiązuje do owocu z drzewa wiadomości dobrego i złego, który Adam i Ewa zjedli wbrew zakazowi Boga. Według tradycji muzułmańskiej był to owoc baniana ( figowca bengalskiego), gdyż z liści tego drzewa pierwsi rodzice sporządzili sobie przepaski, gdy spostrzegli swą nagość.

 

      Gdy chcemy powiedzieć komuś, żeby o czymś nie zapominał, czegoś nie pominął, używamy zwrotu: nie zasypiaj gruszek w popiele. Jedno z dawnych znaczeń zasypiać to śpiąc, przeoczyć coś, nie załatwić czegoś. Do tego znaczenia nawiązuje właśnie powiedzenie wywodzące się z dawnego zwyczaju suszenia gruszek w gorącym popiele. Ktoś, kto przy tej czynności zasnął, zamiast suszonych gruszek mógł już tylko delektować się ich zwęglonymi resztkami.  

 

   Określenie prawo dżungli oznacza „prawo silniejszego”. Gdy siła triumfuje nad prawem, często mówi się, że „zwyciężyło prawo dżungli”. Takie potężne i nie wzruszone prawa miały panować w dżungli opisanej przez Rudyarda Kilplinga w powieści „Druga księga dżungli” (ang. The Second Jungle Book) w 1895 roku. Pochodzący z Anglii twórca postaci Mowgliego, chłopca wychowywanego przez małpy, otrzymał w 1907 roku Literacką Nagrodę Nobla.

 

   Gdy ktoś zwleka z wykonaniem działania, którego sam się podjął lub realizacją danej Ci obietnicy, wtedy twoja cierpliwość się kończy i idziesz z nim sprawę wyjaśnić. Takim wypadku możesz go powitać ironicznie: Nie przyszła góra do Mahometa, to Mahomet przyszedł do góry. Powiedzenie to wywodzi się z legendy o proroku, którego poproszono o ukazanie swej nadprzyrodzonej mocy, Wówczas Mahomet wezwał górę Safa, aby do niego przyszła. Gdy jednak nie stało się po jego myśli, ogłosił ludowi, że to widocznie łaska Allacha spłynęła na wiernych. Gdyby, bowiem góra usłuchała – przygniotłaby i jego, i widzów.

 

   Mówimy: lwia część, w znaczeniu – przypadającej komuś (czemuś) części większej od pozostałych. Określenie wywodzi się z bajki Ezopa „Lew, osioł, lis i wilk”. W niej lew dzieli wspólnie upolowanego jelenia między wspólników. Cztery równe części łupu rozdysponował według oryginalnego klucza. Pierwszą ćwiartkę wziął jako wspólnik, drugą – za swą odwagę, trzecią, – bo miał dużą rodzinę, zaś czwartą, bo nikt z pozostałych nie zgłosił sprzeciwu wobec jego prawa do niej. Zastraszeni wspólnicy, rozeszli się bez słowa. Jak widzicie lwia część może oznaczać nie tylko większość ale nawet całość.

 

   Muzyka łagodzi obyczaje jest stwierdzeniem, które na dobre zadomowiło się w potocznej polszczyźnie i zostało zaczerpnięte z tytułu felietonu Jerzego Waldorffa (1910-1999), pisarza, publicysty, społecznika, krytyka muzycznego popularyzatora muzyki. Waldorff w tym felietonie nawiązał do Arystotelesa (445-385), który w swym dziele o polityce napisał, że: Muzyka wpływa na uszlachechetnianie obyczajów.

 

   Używane często słowo badziewie, oznacza coś byle jakiego, tandetnego, niepotrzebnego, nic nie wartego uwagi. Jest to wyraz staropolski, który do dziś występuje jeszcze w gwarach i oznacza kawałki słomy, kłującej trawy, chrustu, ostrych gałązek, czyli wszystkiego, co kłuje. Ten wyraz jest spokrewniony etymologicznie z wyrazem badyle, oznaczającym kłujące rośliny, osty, suche łodygi. Zapamiętajmy: etymologicznie mamy te badziewie, współcześnie to badziewie.  

 

   Do siego roku – taka formuła noworocznych życzeń przetrwała z bardzo dawnych czasów, kiedy to w polszczyźnie używano dawno wymarłego zaimka sien, sia, sie, który znaczy tyle co ten, ta, to. W dopełniaczu zaimek ten przyjmował formę siego, czyli tego. Zatem: do siego roku znaczy: do tego roku. Dopowiedzmy: abyście zdrowi i szczęśliwi byli. Na ślad tego zaimka natraficie w gwarowej formie: latoś oznaczającej tego lata oraz w powiedzeniach: ni to ni sio, taki, siaki i owaki.

 

    W dzisiejszych czasach określenie kubek w kubek oznacza, że dwie rzeczy (lub ludzie) są identyczne albo bardzo podobne. Określenie to wywodzi się ze zwyczaju panującego w okresie od XV do XVIII wieku. Jako prezent ślubny dawano wówczas dwa połączone krawędziami kielichy, z których państwo młodzi (przy odrobinie zręczności), mogli pić równocześnie. Taki podarunek symbolizował podobieństwo ich dusz.

 

   Grupa osób obnosząca plakaty protestacyjne w sprawie społecznej albo politycznej, to pikieta (z francuskiego piquet). Nazwa ta wzięła się od grup robotników, które roznosiły przed zakładem pracy afisze strajkowe i nie dopuszczały do niego łamistrajków (czyli osób nie podporządkowywujących się zasadom protestu wobec pracodawcy). W dawnym Polskim wojsku pikieta oznaczała także straż, czujkę, zwiad lub niewielki oddział wojska (zazwyczaj kawalerii) na czatach. Nazwę tę nosiła także dawna dwuosobowa gra w karty pochodzenia francuskiego, do której używano trzydziestu dwóch kart polskich.

 

   W dawnej polszczyźnie sianie rutki oznaczało staropanieństwo. Ale o co właściwie chodzi  z tą rutą? W czasach średniowiecza roślina ta była w Polsce związana z obrzędami weselnymi. Dziewczęta siały ją w swoich ogródkach, a jako że ruta późnej jesieni zachowuje jeszcze zielone listki, nadawała się wybornie do wyplatania wianków ślubnych. Przypisywano jej wiele korzystnych dla człowieka właściwości, dlatego interesowało się nią wielu botaników. Szymon Syreński, profesor Akademii Krakowskiej, poświęcił jej opisowi w swoim Zielniku aż 24 strony! W XVI wieku uchodziła za roślinę magiczną, która chroni ludzi od złego. W literaturze i tradycji polskiej zielona świeżość ruty symbolizuje miłość i nadzieję na szczęśliwe pożycie w małżeństwie.

 

Zmieniony ( Thursday, 18 January 2007 )
 
dalej »

 Czuli barbarzyńcy

Województwo Śląskie

QR Kod

Zeskanuj kod i dodaj KN do kontaktów swojego telefonu:

 

Konteksty Kultury

konteksty_male.jpg
© 2017 Portal Kolegium Nauczycielskiego w Bielsku-Bia�ej
Joomla! is Free Software released under the GNU/GPL License.