Top Module Empty
Metodyka nauczania literatury i języka polskiego PDF Drukuj E-mail
Napisa�: Maciej Muras   
Monday, 14 May 2007

PROGRAM

PRZEDMIOT

Metodyka nauczania literatury i języka polskiego

SPECJALNOŚĆ

 Język polski z informacją naukową i bibliotekoznawstwem

WYMIAR ZAJĘĆ

133 godz.( wykład , ćwiczenia)

ROK (SEMESTR)

II rok 2 semestr, III rok 1 semestr
 

CELE KSZTAŁCENIA

 

Celem przedmiotu- metodyka nauczania literatury i języka polskiego jest:

Ø   zaznajomienie słuchaczy z filozofią reformy systemu oświaty, podstawami programowymi szkoły podstawowej i gimnazjum, miejscem języka polskiego wśród przedmiotów nauczania, jego tradycjami;

Ø   przyswojenie przez słuchaczy strategii i metod w kontekście zakładanych celów, materiału nauczania oraz cech osobniczych uczniów;

Ø   kształtowanie pojęć, zasad, postaw, umiejętności praktycznych oraz kompetencji kluczowych w przedmiocie, uświadomienie jego interdyscyplinarnego charakteru w kontekście integracji i korelacji przedmiotowej ;

Ø   tworzenie i prowadzenie dokumentacji planistyczno-organizacyjnej przez nauczyciela (programowanie działań dydaktycznych, organizacja warsztatu pracy nauczyciela polonisty, działalność pozalekcyjna, nauczyciel jako członek rady pedagogicznej);

Ø   kształcenie umiejętności dokonywania oceny i trafnego wyboru programów nauczania oraz podręczników szkolnych,

Ø   zapoznanie z zasadami nauczania blokowego w szkole podstawowej i metodami realizacji ścieżek edukacyjnych,

Ø   poznanie zasad tworzenia przedmiotowego systemu oceniania w oparciu o standardy edukacyjne,

Ø   organizowanie pomiaru dydaktycznego na lekcjach języka polskiego i przeprowadzanie ewaluacji nauczanego programu.

 

MATERIAŁ NAUCZANIA

 

Program metodyki nauczania literatury i języka polskiego obejmuje następujące treści:

 

I.                    Cele ogólne i szczegółowe nauczania i uczenia się języka polskiego. Treści nauczania i oczekiwane osiągnięcia w nauczaniu języka polskiego w kolejnych etapach edukacyjnych:

Ø      podstawa programowa i standardy wymagań edukacyjnych,

Ø      programy nauczania przedmiotu (różnorodność koncepcji, typy układu treści kształcenia: koncentryczny, liniowy i spiralny),

Ø      formułowanie celów edukacyjnych, ich operacjonalizacja ,

Ø      dobór, konstruowanie, modyfikowanie programów nauczania.

II.                 Jak dokonać wyboru programu nauczania i zestawu podręczników?
Ø      analiza porównawcza kilku programów nauczania dopuszczonych do użytku przez MEN na poziomie szkoły podstawowej i gimnazjum,

Ø      wyznaczniki ich wartości i przydatności w realizacji celów edukacyjnych nauczanego przedmiotu,

Ø      dobór podręczników do wybranego programu, analiza ich zawartości treściowej i metodycznej, ocena przydatności.

 

III.               Zasady i metody nauczania w kształceniu polonistycznym:

Ø      integracja kształcenia językowego z literackim,

Ø      strukturalizacja wiadomości z równoczesną selekcją,

Ø      egzemplifikacja wg zasady reprezentatywności,

Ø      tradycyjna typologia metod nauczania wg sposobów uczenia się (dróg poznania) przez: przyswajanie, odkrywanie, przeżywanie i działanie,

Ø      metody pracy z tekstem,

Ø      metody nauki o języku i kształcenia sprawności językowej,

Ø      wybrane metody ze szczególnym uwzględnieniem metod aktywizujących:

a)      metoda analizy i twórczego wykorzystywania wzorów,

b)      metoda norm i instrukcji,

c)      metoda przekładu intersemiotycznego,

d)      metoda dramy,

e)      metoda praktyki pisarskiej.

 

IV.              Czynniki warunkujące strukturę lekcji jako jednostki metodycznej:

Ø      model lekcji uniwersalnej,

Ø      typy lekcji polonistycznych, spotykane nauczycielskie i uczniowskie rytuały lekcji,

Ø      sytuacje wpływające na przebieg lekcji,

Ø      formułowanie tematów lekcyjnych, funkcja dydaktyczna zdania pytającego,

Ø      zależności: cele - temat lekcyjny- metody nauczania – formy pracy.

 

V.                 Organizacja pracy nauczyciela polonisty:

Ø      planowanie (rozkład materiału),

Ø      przygotowanie do zajęć (konspekt a scenariusz zajęć ),

Ø      prowadzenie dokumentacji szkolnej (dziennik lekcyjny, arkusz ocen),

Ø      wykorzystanie czasu lekcji przez ucznia i nauczyciela.

 

VI.              Warsztat pracy nauczyciela polonisty:

Ø      projektowanie środowiska materialnego lekcji: notatki, księgozbiór podręczny, środki dydaktyczne, klasa – pracownia;

Ø      wykorzystanie technologii informacyjnej w nauczaniu języka polskiego.

 

VII.            Ocenianie – zasady i kryteria oceny wiedzy oraz umiejętności polonistycznych ucznia:

Ø      wewnątrzszkolny system oceniania (WSO) a przedmiotowe kryteria ocen,

Ø      ocena różnorodnych form aktywności i sprawności językowej ucznia,

Ø      tworzenie przedmiotowego systemu oceniania i projektowanie jego ewaluacji,

Ø      przekazywanie informacji zwrotnej.

 

VIII.         Praca domowa uczniów, jej celowość i forma.

Ø      różnice między pracą domową a lekcyjną,

Ø      rodzaje prac domowych: projektujące i syntezujące,

Ø      kontrola prac domowych, metody ich poprawy,

Ø      klasyfikacja błędów językowych, badanie sprawności językowej ucznia.

 

IX.              Utrwalanie wiadomości w procesie nauczania i uczenia się języka polskiego.

Ø      psychologiczne podstawy utrwalania wiadomości,

Ø      rodzaje powtarzania: z zachowaniem układu ich poznania, skojarzeniowe, uzupełniające, syntetyzujące, systemowe, praktyczne.

 

X.                 Nauczanie gramatyki i ortografii. Wybrane zagadnienia.

1.      Swoiste zasady nauki o języku:

Ø      aktywizacja procesu nauki o języku poprzez rozwijanie myślenia,

Ø      stosowanie teorii językowej w praktyce,

Ø      korzystanie z dotychczasowego doświadczenia językowego ucznia,

Ø      akcentowanie w procesie nauki o języku podstawowych wiadomości i pojęć,

Ø      kształtowanie jasnych pojęć gramatycznych,

Ø      wiązanie nauki o języku z innymi działami nauczania języka polskiego (z omawianiem lektury i ćwiczeniami w mówieniu i pisaniu).

2. Determinanty sprawności ortograficznej.

3. Zasady nauczania ortografii:

Ø      systematyczne kształcenie pamięci wzrokowej i motorycznej, tworzenie ortogramów,

Ø      ciągłość i systematyczność,

Ø      zapoznawanie uczniów z jasnymi i wyraźnymi regułami ortograficznymi,

Ø      natychmiastowa poprawa błędów ortograficznych.

XI.              Z problemów nauki o języku. Wybrane zagadnienia:

Ø      modele lekcji nauki języku,

Ø      kształcenie pojęć z zakresu językoznawstwa na poziomie szkoły podstawowej i gimnazjum,

Ø      okazjonalne kształcenie językowe,

Ø      traktowanie języka jako narzędzia komunikacji i tworzywa literatury.

 

XII.            Rodzaje ćwiczeń w czytaniu i ich rola w edukacji polonistycznej:

Ø      doskonalenie czytania, zwłaszcza ze zrozumieniem, tekstu literackiego, publicystycznego, popularnonaukowego oraz pism użytkowych;

Ø      rola interpunkcji w interpretacji głosowej tekstu;

Ø      odczytywanie różnych tekstów kultury.

 

XIII.          Rodzaje ćwiczeń w mówieniu i pisaniu. Szkolne formy wypowiedzi: opis, opowiadanie, rozprawka, sprawozdanie, esej, pisma użytkowe. Wygłaszanie tekstów (recytacja, przemawianie, dyskusja). Formułowanie wypowiedzi ze świadomością celu.

 

XIV.         Omawianie lektury szkolnej (metody pracy z tekstem, wyodrębnianie elementów struktury utworu, analiza i interpretacja). Recepcja lektur szkolnych. Kształtowanie pojęć z zakresu teorii literatury na poziomie szkoły podstawowej i gimnazjum.

 

XV.           Interpretacja tekstu literackiego w szkole ( w ujęciu teoretycznym i praktycznym).

 

XVI.         Uczeń dysfunkcyjny na lekcjach języka polskiego. Metody pracy z uczniem o szczególnych potrzebach psychofizycznych.

 

XVII.      Integrować – znaczy łączyć i scalać. Blok humanistyczny: język polski, historia i sztuka. Holistyczne ujmowanie omawianych zagadnień. Funkcja kontekstów interpretacyjnych na wybranych przykładach. Nauczanie kontekstowe w kształceniu literackim.

 

XVIII.    Kształcenie kulturalne w szkole podstawowej i gimnazjum (teatr, film, radio, TV). Edukacja medialna oraz teoria mediów i kultury popularnej w edukacji polonistycznej.

 

XIX.         Dzieło malarskie jako tekst i kontekst w kształceniu polonistycznym.

 

XX.           Polonistyczne zajęcia pozalekcyjne (koła zainteresowań, zespoły uczniowskie, wycieczki, wystawy, konkursy, imprezy).

  

PROCEDURY OSIĄGANIA CELÓW EDUKACYJNYCH

 

Szczegółowe propozycje programu odzwierciedlają zadania szkoły i nauczyciela: kształcenie określonych umiejętności słuchacza. Świadomość celu (Po co uczyć?) musi towarzyszyć nauczycielowi na etapie planowania kierunkowego, wynikowego i metodycznego.

 Wskaźnik efektywności nauczania jest ściśle związany z metodami nauczania. Ich dobór nie może być przypadkowy, a zestaw ubogi i monotonny. Bogaty katalog stosowanych metod nauczania, świadomość, jak i kiedy ich używać, to atuty nauczyciela, warunkujące skuteczność realizacji celów programowych. Szczególnej wagi nabiera stosowanie metod aktywizujących, zwłaszcza w czasie ćwiczeń: burza mózgów, mapy mentalne, linia czasu, projekt, przekład intersemiotyczny.

            Aktywizacji słuchaczy sprzyja również celowo i właściwie zorganizowana praca w grupach. Dobór tekstów kultury powinien cechować się wysokimi walorami estetycznymi, wychowawczymi i etycznymi. Skuteczność realizacji programu również zapewni sięganie do doświadczeń słuchaczy wyniesionych z praktyk pedagogicznych i czynienie z nich pretekstu do rozważań przedmiotowych.

            Wykład urozmaicony prezentacją slajdów, metaplanów, fragmentami projekcji filmów edukacyjnych oraz wzbogacony elementami dyskusji nauczyciela ze słuchaczami daje gwarancję skuteczności przekazu treści programowych.

            Po zakończeniu cyklu edukacyjnego (semestru) nauczyciel powinien przeprowadzić jego ewaluację, która pozwoli ocenić wartość merytoryczną programu i dokonać jego ewentualnej modyfikacji.

 

ZAŁOŻONE OSIĄGNIĘCIA I METODY OCENY

 

1. Realizacja programu winna wyposażyć słuchacza kolegium nauczycielskiego w:

Ø   znajomość metod, form i środków dydaktycznych w celu swobodnego i optymalnego dobierania w procesie nauczania - uczenia się,

Ø   znajomość podstaw programowych, umiejętność ich interpretowania i tworzenia autorskich programów nauczania,

Ø   umiejętność projektowania działań dydaktyczno-wychowawczych i gotowość podjęcia odpowiedzialności za ich przebieg i wyniki,

Ø   kompetencję w zakresie diagnozowania i stymulowania rozwoju umysłowego, fizycznego, społecznego i emocjonalnego ucznia,

Ø   umiejętność oceny własnej pracy i nastawienia na stały rozwój - aktywność poznawcza i twórcza,

Ø   umiejętność efektywnego komunikowania się z uczniami i rodzicami oraz współpracy ze środowiskiem.

 

2.       Udział słuchacza w ćwiczeniach zostaje potwierdzony uzyskaniem zaliczenia pod warunkiem systematycznego uczęszczania na zajęcia i zaprezentowania własnej koncepcji rozwiązania metodycznego określonego problemu dydaktycznego. Uzyskanie zaliczenia z ćwiczeń warunkuje dopuszczenie słuchacza do egzaminu ustnego z realizowanego przedmiotu.

  1. Kryteria oceny osiągnięć słuchacza:

OCENĘ BARDZO DOBRĄ – uzyskuje słuchacz, który bardzo dobrze zna podstawy programowe nauczania języka polskiego w szkole podstawowej i gimnazjum, standardy wymagań w poszczególnych etapach edukacyjnych, bardzo dobrze opanował arkana metodyki nauczania przedmiotu, potrafi samodzielnie planować działania dydaktyczno-wychowawcze w zakresie kształcenia humanistycznego, dostrzega i potrafi uzasadnić konieczność nauczania interdyscyplinarnego, umiejętnie łączy wiedzę polonistyczną z historyczną, przyrodniczą, muzyczną lub plastyczną, potrafi samodzielnie formułować kryteria ocen.

OCENĘ DOBRĄ – uzyskuje słuchacz, który dobrze poznał podstawy programowe i standardy wymagań edukacyjnych pożądane w kolejnych etapach edukacyjnych, zna metody i formy nauczania polonistycznego, potrafi formułować cele nauczania, zna zasady tworzenia warsztatu polonistycznego, potrafi zaplanować pracę dydaktyczno-wychowawczą z uwzględnieniem ścieżek edukacyjnych, poprawnie stosuje kryteria oceniania.

OCENĘ DOSTATECZNĄ – uzyskuje słuchacz, który pobieżnie zna założenia zreformowanego ustroju szkolnego, orientuje się w podstawowych celach, zasadach i metodach nauczania literatury i języka polskiego, zna podstawową literaturę przedmiotową, potrafi zaplanować standardową lekcję polonistyczną, umie formułować cele nauczania i projektować ich ewaluację.

OCENĘ NIEDOSTATECZNĄ – uzyskuje student, który nie spełnia w/w wymagań.

  

ZAŁOŻENIA DYDAKTYCZNE KONCEPCJI PROGRAMU

 

Realizacja programu zakłada prowadzenie wykładu jako teoretycznej formy prezentacji zagadnień merytorycznych i ćwiczeń będących praktyczną egzemplifikacją omawianego problemu w konkretnych sytuacjach dydaktycznych.

W czasie ćwiczeń słuchacz winien nabyć umiejętność dokonywania selekcji materiału, trafnego doboru metod nauczania, w tym metod kształcenia kulturowo-literackiego i kulturowo-językowego, organizowania pracy w czasie zajęć lekcyjnych, analizowania i interpretowania tworów kulturowych oraz zjawisk językowych na różnych poziomach percepcyjnych w zależności od poziomu kompetencji uczniów, recepcji lektur szkolnych, kształtowania pojęć z zakresu teorii literatury i językoznawstwa na poziomie szkoły podstawowej i gimnazjum, budowania przedmiotowego systemu oceniania oraz właściwego doboru narzędzi sprawdzających i interpretacji wyników osiąganych przez ucznia.

 

LITERATURA

 1.        Arcydzieła literatury polskiej. Interpretacje. RED.: Grzeszczuk S. i Niewolak-Krzywala A.: Rzeszów 1988.

2.        Baluch A.: Poezja współczesna w szkole podstawowej. W-wa 1984.

3.        Bąk P.: Nauka czytania i recytacji w wyższych klasach szk. podstawowej. W-wa 1976.

4.        Bojczewska T.: Analiza i interpretacja utworów poetyckich. Poradnik dla maturzystów i uczniów szkół średnich. W-wa 2000.

5.        Boronowski A., Gruchała I.S.: Lektury polonistyczne. Tom I. Kraków 1997.

6.        Chrząstowska B., Wysłouch S.: Poetyka stosowana. W-wa 1987.

7.        Chrząstowska B.: Lektura i poetyka. W-wa 1987.

8.        Chrząstowska B.: Teoria literatury w szkole. Z badań nad recepcją liryki. Wrocław 1979.

9.        Dietrich J., Wójcik J.: Nauczanie języka polskiego w klasie 6. Książka przedmiotowo-metodyczna. W-wa 1985.

10.    Dynak W.: Lektura w szkole. Z zagadnień komunikacji językowej. Wrocław 1978.

11.    Gałczyńska E.: Gramatyka łatwa i przyjemna. Wybór konspektów lekcji gramatyczno-ortograficznych w kl. IV-VIII. Cz. I i II. Płock 1994. 12.    Guttmejer E.: Rozumienie treści symbolicznych przez dzieci z klas III-V. Czytanie ze zrozumieniem. W-wa 1982.13.    Helman A.: O dziele filmowym. Materiał. Technika . Struktura. Kraków 1970.14.    Joyce B., Calhoum E., Hopkins D.: Przykłady modeli uczenia się i nauczania. W-wa 1999.15.    Karpowicz T.: Gramatyka języka polskiego. Zarys. W-wa 1999.16.    Kaziów M.: O dziele radiowym. Z zagadnień estetyki oryginalnego słuchowiska. Wrocław 1973.17.    Kłakówna Z.A.: Sztuka pisania. Ćwiczenia redakcyjne dla klas IV-VI. Metodyczny podręcznik nauczyciela. W-wa 1993.

18.    Kram I.: Zarys kultury żywego słowa. W-wa 1981.

19.    Król I., Pielachowski J.: Nauczyciel i jego warsztat pracy. Poznań 1995.

20.    Kumor A.: Telewizja. Teoria- percepcja- wychowanie. W-wa 1973.

21.    Kupisiewicz Cz.: Dydaktyka ogólna. W-wa 2000.

22.    Liryka polska. RED.: Prokop I., Sławiński I.: Kraków 1966.

23.    Łojek M.: Biografie pisarzy w nauczaniu literatury. W-wa 1995.24.    Marzec A.: Co jest w człowieku. Interpretacje prozy współczesnej. Łódź 1993.25.    Marzec A.: Proza współczesna w szkole. Badanie odbioru. W-wa 1981.

26.    Nagajowa M.: ABC metodyki języka polskiego. W-wa 1990.

27.    Nagajowa M.: Ćwiczenia słownikowo-frazeologiczne w klasach 5-8. W-wa 1975.

28.    Nagajowa M.: Kształcenie języka ucznia w szkole podstawowej. W-wa 1985.

29.    Nagajowa M.: Słowo do słowa. W-wa 1982.

30.    Nauczanie języka polskiego w kl. 5. RED.: Chrząstowska B., Polański E. W-wa 1985.

31.    Nauczanie języka polskiego w klasie IV. RED.: Chrząstowska B., Jaworski M., Książczak Z., Nagajowa M., Solak J., Wójcik J. W-wa 1983.

32.    Nauka o języku dla polonistów. RED.: Dubisz S.: W-wa 1996.

33.    Nowoczesne tendencje w dydaktyce literatury i języka polskiego. RED.: Pasterniak W. Rzeszów 1974.

34.    Okoń W.: Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej. W-wa 1998.

35.    Pasterniak W.: Przygotowanie do odbioru dzieła literackiego. Wrocław 1977.

36.    Podracki J.: Dydaktyka składni polskiej. W-wa 1989.

37.    Podracki J.: Składnia polska. Książka dla nauczycieli, studentów i uczniów. W-wa 1997.

38.    Polakowski I.: Badania odbioru prozy artystycznej w aspekcie dydaktycznym. Zarys teorii badań- próby diagnozy. Kraków 1980.

39.    Polański E., Orłowa K.: Kształcenie językowe w kl. 4-8. Poradnik metodyczny. W-wa 1993.

40.    Rau K., Ziętkiewicz E.: Jak aktywizować uczniów. „Burza mózgów” i inne techniki w edukacji. Poznań 2000.

41.    Uryga Z.: Odbiór liryki w klasach maturalnych. Kraków 1982.

42.    Wierzbicki P.: Ćwiczenia stylistyczne. W-wa 1977.

43.    Wójcik E.: Metody aktywizujące w pedagogice grup. Kraków 2000.

  

Opracowała:

 

Krystyna Zając

 
 
wstecz   dalej »

 Czuli barbarzyńcy

Województwo Śląskie

QR Kod

Zeskanuj kod i dodaj KN do kontaktów swojego telefonu:

 

Konteksty Kultury

konteksty_male.jpg
© 2017 Portal Kolegium Nauczycielskiego w Bielsku-Bia�ej
Joomla! is Free Software released under the GNU/GPL License.