PROGRAM

PRZEDMIOT

SPECJALNOŚĆ

Język polski z informacją naukową i bibliotekoznawstwem

WYMIAR ZAJĘĆ

ROK (SEMESTR)

CELE KSZTAŁCENIA:

1. Poznanie różnorakich, współczesnych i będących częścią tradycji, dzieł kultury (literatura, teatr, film).
2. Poznanie różnorakich zjawisk kulturowych, motywów, tendencji, nurtów.
3. Poszukiwanie i rozpoznawanie uniwersalnych wartości kultury.
4. Kształtowanie umiejętności rozpoznawania tradycji we współczesnych zjawiskach kulturowych.
5. Kształtowanie hierarchii estetycznej.
6. Kształtowanie umiejętności krytycznego odbioru dzieł kultury.
7. Rozumienie mechanizmów rządzących kulturą masową.
8. Budowanie potrzeby świadomego uczestnictwa w życiu kulturalnym.

MATERIAŁ NAUCZANIA:

1. Alegorie i symbole

• Pojęcie znaku;
• Alegoria jako znak;
• Symbol jako znak.

1. Rytuały

• Pojęcia: rytuał; ryt; ceremoniał; obrzęd; kult;
• Rytuały jako przejaw kultury;
• Rytuał a teatr.

1. Aktor

• Aktorstwo dawne i współczesne;
• Elementy historii teatru: teatr grecki; teatr elżbietański; Konstanty Stanisławski; Jerzy Grotowski;
• Elementy teorii: sztuka aktorska; rola jako specyficzne dzieło.

1. Kultura masowa

• Próba definicji pojęć: kultura; masa;
• Historia kultury masowej;
• Teoria kultury masowej;
• Charakterystyczne cechy kultury masowej;
• Świat współczesnych mediów.

1. Manipulacje językowe

• Cechy charakterystyczne nowomowy;
• Nowomowa jako język sztuki;
• Charakterystyczne cechy języka reklamy.

1. Sławomir Mrożek

• Poetyka Sławomira Mrożka (na podstawie wybranych opowiadań i rysunków);
• Wybrane dramaty Sławomira Mrożka: analiza i interpretacja;
• Realizacje sceniczne wybranych sztuk Sławomira Mrożka.

1. Ludowość w kulturze polskiej

• Ludowość w tradycji (charakterystyczne konwencje);
• Ludowość jako zjawisko w literaturze i filmie XX wieku.

1. Wizerunek diabła w kulturze polskiej i europejskiej

• Diabeł w kulturze ludowej;
• Diabeł w kulturze wysokiej;
• Diabeł w kulturze masowej.

1. Postmodernizm

• Historia postmodernizmu;
• Teoria postmodernizmu;
• Literatura postmodernistyczna;
• Kino postmodernistyczne: J. Jarmusch; Q. Tarantino; D. Lynch;

1. Wizerunek wampira w kulturze polskiej i europejskiej

• Wampir w mitologii greckiej i rzymskiej;
• Wampir w kulturze ludowej;
• Wampir w kulturze wysokiej;
• Wampir w kulturze masowej;
• Gotycyzm; ekspresjonizm; groteska – dominujące estetyki.

1. Kino czechosłowackie lat sześćdziesiątych XX wieku i jego echa w filmie polskim

• Historia Czechosłowacji: lata sześćdziesiąte XX wieku;
• Literatura czeska lat sześćdziesiątych XX wieku;
• Bohumil Hrabal jako scenarzysta;
• Wybitni reżyserzy;
• Charakterystyka estetyki filmu czechosłowackiego lat sześćdziesiątych XX wieku;
• Wpływ tej estetyki na wybrane zjawiska w filmie polskim lat sześćdziesiątych
  i siedemdziesiątych.

1. Wybitni krytycy o teatrze

• Antoni Słonimski jako recenzent teatralny;
• Jerzy Stempowski jako teoretyk teatru i jako eseista;
• Jan Kott jako krytyk teatralny i jako eseista.

1. Estetyka realizmu socjalistycznego

• Periodyzacja; tradycja literacka; estetyka;
• Literatura realizmu socjalistycznego;
• Polska Kronika Filmowa;
• Rozrachunek.

1. Adaptacja filmowa

• Analiza utworu adaptowanego;
• Analiza filmu;
• Teoria: adaptacja i ekranizacja filmowa.

1. Teatr awangardowy w drugiej połowie XX wieku; teatr absurdu

• Analiza i interpretacja wybranych dramatów S. Becketta, E. Ionesco;
  W. Gombrowicza
• Charakterystyka estetyki.

PROCEDURY OSIĄGANIA CELÓW EDUKACYJNYCH:

1. Lektura tekstów literackich i teoretycznych.
2. Analiza obrazów.
3. Projekcje: fragmenty filmów, spektakli, programów telewizyjnych i radiowych.
4. Analiza „języka” poszczególnych mediów (film, program telewizyjny, program radiowy, reklama, itp.)
5. Dyskusja.
6. Elementy wykładu.
7. Praca w zespole.

ZAŁOŻONE OSIĄGNIĘCIA I METODY OCENY:

1. Czytanie ze zrozumieniem tekstów kultury.
2. Czytanie ze zrozumieniem tekstów naukowych.
3. Stosowanie odpowiednich pojęć teoretycznych podczas analizy utworów.
4. Dostrzeganie związków pomiędzy różnego rodzaju tekstami kultury (literatura a film; literatura a teatr; literatura a malarstwo).
5. Rozpoznawanie obecności tradycji w kulturze współczesnej.
6. Dostrzeganie mechanizmów manipulacyjnych w języku współczesnych mediów.

1. Kolokwium;
2. Obserwacja udziału studenta w dyskusji;
3. Aktywność i inicjatywa przejawiane na ćwiczeniach;
4. Referaty;
5. Czytanie tekstów obowiązkowych i nadobowiązkowych.;
6. Przygotowanie materiałów do zajęć.

ZAŁOŻENIA DYDAKTYCZNE KONCEPCJI PROGRAMU:

1. Punktem wyjścia autora programu było przeświadczenie o kulturoznawczym charakterze zajęć. Starano się stworzyć program interdyscyplinarny, dający możliwość obserwowania różnorakich przejawów kultury i związków między nimi.
2. Intencją autora było także wpisanie programu w główny nurt studiów, historię literatury. Stąd większość propozycji tematycznych wiąże się z okresami literackimi studiowanymi na poszczególnych latach.
3. Za ważną przesłankę uznać należy również potrzebę uwzględnienia wybitnych osiągnięć kultury europejskiej pozostających poza głównym nurtem studiów.

LITERATURA:

1. C. Ripa, Ikonologia, Kraków 1998 [wybrane fragmenty];
2. A. Borowski, Cesare Ripa czyli muzeum wyobraźni, w: C. Ripa, Ikonologia;
3. D. Forstner OSB, Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990 [wybrane fragmenty];
4. W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1990 [wybrane fragmenty]
5. J. E. Cirlot, Słownik symboli, Kraków 2000 [wybrane fragmenty];
6. J. Pelc, Słowo i obraz, Kraków 2000 [wybrane fragmenty];
7. J. G. Frazer, Złota gałąź, Warszawa 1969 [wybrane fragmenty];
8. W. Golding, Władca Much, Warszawa 1986;
9. A. Hausbrandt, Elementy wiedzy o teatrze, Warszawa 1982.[s.78-91: Aktor; s.205-206: Stanisławski; s.210-211: Craig; s.227-229: Grotowski]
10. A. Nicoll, Dzieje teatru, Warszawa 1974. [s.26-30: Teatr grecki: machiny; s.34-45: Teatr grecki, Maski i kostiumy; s.134-138: Teatr elżbietański, Aktorzy, kostiumy
    i akcesoria; s.101-111: Commedia dell`arte)
11. Arystoteles, Poetyka, Wrocław 1983. (fr) [decorum; mimetyzm; konwencja]
12. D. Macdonald, Teoria kultury masowej, w: Kultura masowa. Opracował i przełożył Czesław Miłosz, Kraków 2002. (s.14-36)
13. U. Eco, Superman w literaturze masowej, Warszawa 1996. [s.13-21: Łzy czarnego korsarza; s.92-97:Powieść historyczna i powieść popularna]
14. Do wyboru (jedna z pozycji): U. Eco, Semiologia życia codziennego, Warszawa 1999. [s.168-199: Multiplikacja środków przekazu; Przejrzystość utracona]; U. Eco, Jak kupować gadżety, w: tegoż, Zapiski na pudełku od zapałek, Poznań 1993, s.49-59;
    U. Eco, Proponuję bezpośrednie transmisje spod szubienicy, w: tegoż, Drugie zapiski na pudełku od zapałek, Poznań 1994, s.81-83; U. Eco, Szkic na temat upadku obyczajów; Istnieje prasa niedyskretna i prasa poważna, w: tegoż, Trzecie zapiski na pudełku od zapałek, Poznań 1997, s.68-70; 89-92; G. Ritzer, Magiczny świat konsumpcji, Warszawa 2001; G. Ritzer, Makdonaldyzacja społeczeństwa, Warszawa 2005; W. Godzic, Intelektualista w McDonald`s, w: tegoż, Oglądanie i inne przyjemności kultury popularnej, Kraków 1996; D. Ugrešić, Czytanie wzbronione, Izabelin 2004.
15. G. Orwell, Rok 1984, Warszawa 1988. [s.207-216: Nowomowa – aneks]
16. M. Głowiński, Nowomowa – rekonesans, w: tegoż: Nowomowa po polsku, Warszawa 1990. (s. 7-23);
17. M. Głowiński, Marcowe gadanie, Warszawa 1991; Peereliada; Mowa w stanie oblężenia; Końcówka; [wybrane słowa]
18. S. Barańczak, Słowo – perswazja – kultura masowa;
19. J. Bralczyk, Język na sprzedaż, Warszawa – Bydgoszcz 2000 [rozdz. IV: Jaki ma być komunikat reklamowy; rozdz. V: Funkcje i manipulacje; rozdz. VII: Słowa; rozdz. XI: Slogan (+ fragmenty pozostałych rozdziałów)
20. J. Bralczyk, Manipulacja językowa, w: Dziennikarstwo i świat mediów;
21. F. Thom, Drewniany język, Warszawa 1990 [s.16-26; 58-61];
22. L. Bednarczuk, Nowo-mowa (Zarys problematyki i perspektywy badawcze), w: Nowo-mowa. Materiały z sesji naukowej poświęconej problemom współczesnego języka polskiego…, Londyn 1985.
23. S. Mrożek,; Opowiadania [wybór]; Rysunki;
24. S. Mrożek, Emigranci; + inny dowolnie wybrany dramat [nie Tango]
25. S. Gębala, Emigranci - arcydzieło dramaturgii ja i ty, w: „Świat i Słowo” 2003, nr 1.
26. Do wyboru (jedna z pozycji): J. Błoński, Wszystkie sztuki Mrożka, Kraków 1995;
    M. Sugiera, Dramaturgia Sławomira Mrożka, Kraków 1996; J. Kott, Rodzina Mrożka, w: tegoż, Aloes, Warszawa 1997.
27. L. Kołakowski, Wielkie kazanie księdza Bernarda, w: tegoż, Rozmowy z diabłem [dowolna edycja];
28. J. Iwaszkiewicz, Matka Joanna od aniołów [dowolna edycja];
29. J. Michelet, Opętanie z Loudun…, w: tegoż, Czarownica, Londyn 1993;
30. G. Herling-Grudziński, Krótka spowiedź egzorcysty, w: tegoż: Opowiadania [dowolna edycja];
31. A. di Nola, Diabeł, Kraków 2000
    [Rozdziały: Akt metrykalny demona; Hipoteza o narodzinach: diabeł
    w psychoanalizie; Demon w starożytnej cywilizacji irańskiej; Historia diabła
    w manicheizmie; Demonologiczne dziedzictwo manicheizmu; Tradycja diabelska
    u Słowian; Demon w Nowym testamencie; + ewentualnie: Znaki diabelskie; Opętanie w tradycji zachodniej; Egzorcyzm katolicki];
32. M. Rożek, Diabeł w kulturze polskiej, Warszawa – Kraków 1993;
    [Rozdziały: Dogmatyczne ujęcie Szatana; Egzorcyzmy; Czarownica powołana – kochanica diabła];
33. L. Kołakowski, Diabeł, w: tegoż, Czy diabeł może być zbawiony…, Londyn 1984;
34. M. Ludwin, Diabeł w legendzie i literaturze, Kraków 1999 [wybrane fragmenty];
35. B. Chmielowski, Nowe Ateny, Kraków 1966 [Rozdział: O opętanych]
36. M. Dąbrowski, Postmodernizm: myśl i tekst, Kraków 2000, [s.11-42: Wprowadzenie; Z historii pojęcia];
37. U. Eco, Posłowie, w: tegoż: Imię róży, Warszawa 1988;
38. J. W. Goethe, Narzeczona z Koryntu [dowolna edycja];

1. E. Petoia, Wampiry i wilkołaki Źródła, historia, legendy od antyku do współczesności, Kraków 2003; [Rozdziały: A. di Nola, Wstęp; Definicja wampira; Dracula Palownik]
2. M. Janion, Wampir. Biografia symboliczna, Gdańsk 2002;
   [Rozdziały: Krew i ciało; Trup, potwór, koszmar; Dwie dusze; Życie i śmierć wampira]
3. B. Baranowski, W kręgu upiorów i wilkołaków, Łódź 1981; [s.55-63]
4. B. Hrabal [+ ew. M. Kundera; J. Škvorecky;], dowolne teksty
5. Do wyboru (jedna z pozycji): R. Kwapis, Praska wiosna, Toruń 2003; A. Krawczyk, Praska wiosna1968, Warszawa 1998; J. Tomaszewski, Czechosłowacja, Warszawa 1997; M. Bankowicz, Zlikwidowane państwo, Kraków 2003; Z. Mlynař, Mróz ze wschodu, Warszawa 1989; Zaciskanie pętli. Tajne dokumenty dotyczące Czechosłowacji 1968, Warszawa 1995;
6. A. J. Liehm, Filmy pod specjalnym nadzorem, w: „Film na Świecie 2003, nr 404 [wybrane fragmenty];
7. J. Skwara, Nowy film czechosłowacki, Warszawa 1968;
8. M. Forman, J. Novak, Moje dwa światy. Wspomnienia, Katowice 1996 [wybrane fragmenty].
9. J. Płażewski, Historia filmu 1895-2000, Warszawa 2001[wybrane fragmenty];
10. J. Stempowski, [Pełnomocnictwa recenzenta; Esej berdyczowski; + 2 dowolnie wybrane eseje (np. Esej dla Kassandry; Czytając Tukidydesa)]
    w: Szkice literackie, Warszawa 2001; Pamiętnik teatralny trzeciej klasy, Kraków 1999; Od Berdyczowa do Lafitów, Wołowiec 2001; Eseje, Kraków 1984; Eseje dla Kassandry, Gdańsk 2005; W dolinie Dniestru i inne eseje..., Warszawa 1991;
11. A. Słonimski, [5/7 dowolnie wybranych felietonów, np.: Uczta szyderców; Dama do towarzystwa; Poławiacz cieni; Dom otwarty; Pomysł panny Franciszki; Małżeństwo Fredry; Mazepa; Beczki złota; Panna służąca; Porucznik przecinek]
    w: Gwałt na Melpomenie, t. 1-2, Warszawa 1959;
12. J. Kott, [Makbet albo Zarażeni śmiercią + 1/2/3/4 z następujących: Królowie; Tytania i głowa osła; Gorzka Arkadia; Aloes; Mały traktat o erotyce; Mały traktat o umieraniu; Ja i ciało; Hamlet po XX Zjeździe; Cudowny kołatek z Mickiewiczowskiego kantorka; Zawał serca; Aniołowie i córki ludzkie; Atak serca]
    w: Szekspir współczesny, Kraków 1990 (lub jako: Szkice o Szekspirze); Pisma wybrane, t. 1-3, Warszawa 1991; Kamienny Potok, Londyn 1986; Aloes, Warszawa 1966, 1997; Lustro, Warszawa 2000];
13. Fragmenty prozy (do wyboru):
    T. Borowski, Czerwony maj; T. Konwicki, Przy budowie; Władza; A. Braun, Lewanty; A. Ścibor-Rylski, Węgiel; K. Brandys, Obywatele; M. Brandys, Początek opowieści; H. Bobińska, Soso. Dziecięce lata Stalina; W. Zalewski, Traktory zdobędą wiosnę; J. Wilczek, Nr 16 produkuje; B. Hamera, Na przykład Plewa;
    I. Newerly, Pamiątka z celulozy;
14. J. Andrzejewski, Popiół i diament, Londyn 1995;
15. A. Ważyk, Poemat dla dorosłych i inne wiersze, Warszawa 1956;
16. J. Trznadel, Hańba domowa, Paryż 1986 [1 wywiad];
17. Cz. Miłosz, Zniewolony umysł [dowolna edycja; 1 bohater];
18. A. Roman, Paranoja, Warszawa 1990 [wybrane fragmenty];
19. M. Głowiński, Rytuał i demagogia, Warszawa 1992;
20. Słownik realizmu socjalistycznego, Kraków 2004 [wybrane fragmenty];
21. E. Ionesco, Łysa śpiewaczka; Lekcja [dowolna edycja];
22. S. Beckett, Czekając na Godota [dowolna edycja];

1. W. Gombrowicz, Ślub [dowolna edycja];
2. J. Stempowski, Mysteries […] w Living Theatre, w: tegoż, Pamiętnik teatralny…;
3. J. Kott, Ionesco albo Śmierć w ciąży, w: tegoż, Pisma wybrane, t. 2;
4. J. Kott, Nuda prawie genialna, w: tegoż, Pisma wybrane, t. 3;
5. J. Kott, Awangarda i postmodernizm – ale gdzie jest teatr?, w: tegoż, Lustro, Warszawa 2000;
6. Do wyboru (jedna z pozycji): B. Kosecka, Lektury na ekranie, czyli mały leksykon adaptacji filmowych, Kraków 1999; W. Orłowski, Z książki na ekran; B. Eichenbaum, Literatura i kino; A. Helman, Twórcza zdrada. Filmowe adaptacje literatury, Poznań 1998.

FILM:

a)      F. Coppola, Czas Apokalipsy

b)      K. Kutz, Emigranci;

g)      W. Herzog: Nosferatu wampir;

h)      R. Polański: Nieustraszeni pogromcy wampirów;

i)        J. Menzel, Skowronki na uwięzi;

j)        V. Chytilova, Bar Świat, w: Perły na dnie

k)      J. Menzel, Pociągi pod specjalnym nadzorem;

l)        I. Passer, Intymne oświetlenie;

m)    J. Papoušek, Ecce homo Homolka; Homolkowie na urlopie;

n)      M. Forman, Czarny Piotruś;

o)      M. Forman, Miłość blondynki;

p)      M. Forman, Pali się, moja panno;

q)      M. Piwowski, Rejs;

r)       A. Kondratiuk, Wniebowzięci; Hydrozagadka;

s)       J. Kondratiuk, Dziewczyny do wzięcia;